Przed renowacją farma w Lower Wraxall (hrabstwo Dorset w Wielkiej Brytanii) o pow. 4600 m² była kompleksem budynków o charakterze rolniczym. Zabudowę należało więc dostosować do nowych potrzeb, związanych z rozwojem i relaksem osób starszych oraz niepełnosprawnych. Aby zrozumieć ich problemy, Clementine Blakemore z pracowni Clementine Blakemore Architects zwróciła się o pomoc do Centre for Accessible Environments (CAE) – londyńskiej organizacji wspierającej koncept projektowania uniwersalnego.
Farma w Lower Wraxall – miejsce dla każdego
Pojęcie to po raz pierwszy w latach 70. XX wieku zdefiniował architekt Ronald Mace. Kwintesencją stworzonej przez niego koncepcji projektowania uniwersalnego jest tworzenie elastycznych produktów i przestrzeni przyjaznych wszystkim ludziom, niezależnie od ich kondycji fizycznej czy psychicznej. Co ważne, architekt chciał to robić bez konieczności wprowadzania widocznych na pierwszy rzut oka rozwiązań projektowych. Pracownicy CAE zapytali osoby niepełnosprawne, jak wyobrażają sobie wymarzone miejsce wypoczynku, zaś ich odpowiedzi zestawili z koncepcją Ronalda Mace’a. W efekcie Wraxall Yard przekształcono w kompleks umożliwiający komfortowe korzystanie z dostępnej przestrzeni seniorom oraz osobom z ograniczeniami wzrokowymi, słuchowymi i ruchowymi.
Wjazd na farmę zaplanowano od południa. Parking ulokowano na tyłach posesji – tak, aby nie zaburzyć wyglądu głównej fasady stojącego obok kościoła. Do odkrycia uroków Wraxall Yard zachęca obsadzona polnymi kwiatami aleja. Ścieżkę pozbawiono ostrych zakrętów i nierówności. Osoby niepełnosprawne mogą poruszać się po niej swobodnie, mimo braku specjalnych podjazdów, ramp, poręczy dla wózków inwalidzkich.
Skręcając w lewo, goście docierają do strefy integracyjnej. To przestrzeń warsztatów terapeutycznych i wspólnych posiłków, zatem idealna do zawarcia nowych znajomości. Podążając na wprost od alei głównej, przez zadaszone przejście trafia się na ogromny dziedziniec, skąd można się dostać do jednej z pięciu kwater. W odróżnieniu od części warsztatowej, to miejsce o charakterze prywatnym. Posadzone gęsto drzewa i krzewy tworzą naturalną przegrodę, odgradzającą od sąsiadów oraz wytłumiającą część dźwięków z otoczenia. Doceniają to szczególnie osoby z nadwrażliwością słuchową, nerwowo reagujące na odgłosy bawiących się dzieci, huk zamykanych drzwi czy brzęk naczyń zmywanych w domu obok.
Prywatny azyl
Kwatery przeznaczone do odpoczynku to domy parterowe: bez schodów, trudnych do pokonania dla seniorów i osób niepełnosprawnych. By dostać się np. z sypialni do salonu, wystarczy minąć szerokie, bezprogowe przejście. Bez trudu pokona je osoba poruszająca się o kulach czy na wózku inwalidzkim. Zakręt w prawo lub w lewo? Ten manewr ułatwią korytarze z łagodną osią skrętu. Blaty o regulowanej wysokości umożliwią samodzielne skorzystanie z kuchni, a umywalki i sprzęty WC ze zintegrowanymi uchwytami – z toalety. Wykonywanie codziennych czynności usprawniają również podnośniki wyposażone w siedziska z miękkiego materiału, dzięki czemu łatwiej przesiąść się do nich np. z wózka inwalidzkiego. Osoba niepełnosprawna może sterować nimi sama za pomocą pilota.
Łączniki oświetlenia i drążki na wieszaki umieszczono na tyle nisko, by bez trudu mogły do nich dosięgnąć dzieci i osoby poruszające się na wózku. Wprowadzono również udogodnienia dla osób niedowidzących i niedosłyszących. To czarne klamki do drzwi, kontrastujące z bielą ściany czy alarmy przeciwpożarowe, emitujące wibracje zamiast dźwięków.
Wnętrza wykończone są przyjaznymi, naturalnymi materiałami, jak impregnowane drewno, cegła, stal, beton. Wiejski styl kwater prywatnych podkreślają drewniane okna i sufit z odsłoniętym belkowaniem. Starannie dopracowane wnętrza pozbawiono zbędnych elementów i wyposażenia w intensywnych, drażniących kolorach. Mimo to sprawiają wrażenie przytulnych i w niczym nie przypominają pokoi w typowych hotelach dla osób niepełnosprawnych.
Za rękę z naturą
Na farmie mieszkają również urocze owce. Przyjaźnie nastawione zwierzęta można głaskać i obserwować bez końca. Wzbudzają wśród gości i ich rodzin ogromną ciekawość, ale same również są ciekawskie. Zachęcają do ruchu, a kontakt z nimi pobudza ciało do wydzielania endorfin. W efekcie obniża się poziom hormonów stresu (kortyzolu i noradrenaliny) oraz wspierana jest odporność organizmu. To idealna terapia dla cierpiących na samotność seniorów, osób z zaburzeniami ruchu, chorych na depresję, cukrzycę czy nadciśnienie. Nastrój z pewnością poprawia też przechadzka na pastwiska. Podczas spaceru można głęboko odetchnąć świeżym, wiejskim powietrzem. Dzieci może zaciekawić nie tylko obserwacja pasących się tu owiec, ale też dzikich pszczół miodnych.
Farma w Wraxall Yard i cenny ekosystem
Łąki porastają zioła i trawy – źródło pożywienia pszczół i owiec. Rządowa agencja Natural England uznała ten obszar za wyjątkowy pod względem walorów przyrodniczych. Odnowiona farma przyczynia się do zwiększenia różnorodności biologicznej lokalnego ekosystemu. Z szacunku dla środowiska oraz pierwotnie rolniczego charakteru Wraxall Yard, do renowacji zabudowy gospodarskiej i mieszkalnej użyto typowych dla tego miejsca, ekologicznych materiałów: korka, włókna drzewnego, krystalicznego wapienia „Purbeck marble”. Z kamieni z odzysku wykonano ogrodzenie. W projekcie wykorzystano również wentylację mechaniczną i kocioł na biomasę. Chroniąc środowisko, właściciele farmy pragną, aby odwiedzający ją goście cieszyli się walorami lokalnej przyrody jak najdłużej.
Farma w Wraxall Yard to magiczne miejsce. Wprowadzone przez Clementine Blakemore udogodnienia architektoniczne pozwalają seniorom i osobom niepełnosprawnym zadbać o siebie częściowo lub w pełni samodzielnie. Przywraca im to poczucie sprawczości i kontroli nad własnym życiem. Swobodniejszy kontakt z drugim człowiekiem i naturą wnosi do ich codzienności nową jakość.
Projekt: Clementine Blakemore, Clementine Blakemore Architects, clementineblakemore.com
Projekt krajobrazu: Hortus Collective
Główny wykonawca: Stonewood Builders
Zdjęcia: Lorenzo Zandri, Emma Lewis
Clementine Blakemore, Clementine Blakemore Architects, clementineblakemore.com
Skończyła rzeźbę w Ruskin School of Art Oxford University pod kierunkiem Richarda Wentwortha, zaś po studiach pracowała w branży filmowej. Przygodę z architekturą rozpoczęła w Rural Studio w Alabamie – oddziale Szkoły Architektury, Planowania i Architektury Krajobrazu Uniwersytetu Auburn. Z wyróżnieniem skończyła londyńskie Architectural Association School of Architecture oraz Royal College of Art. Mówczyni, prowadzi też liczne warsztaty projektowo‑budowlane. Przed założeniem własnej pracowni pracowała dla Duggan Morris Architects, David Chipperfield Architects i Design Museum. W 2016 roku założyła pracownię Clementine Blakemore Architects. Specjalizuje się w projektach o charakterze integracyjnym, które oddziałują pozytywnie na duże społeczności oraz środowisko. Ceni architekturę osadzoną w kontekście historycznym i lokalnym. Mieszka w Hackney z partnerem i dwójką dzieci.
Przeczytaj także: Cisza w domu to luksus. Jak zadbać o przestrzeń przyjazną zmysłom?
