Statens Museum for Kunst – stąd powszechnie stosowany skrót SMK – to największe i najstarsze muzeum sztuki w Danii. Znajduje się w centrum Kopenhagi, tuż obok zamku Rosenborg i Muzeum Historii Naturalnej. Otaczają je trzy historyczne parki: Ogród Królewski, Ogród Botaniczny i park Østre Anlæg.
Duńska Galeria Narodowa prezentuje sztukę rodzimą i zagraniczną z ostatnich siedmiu stuleci – od klasyki renesansu po najciekawsze dzieła współczesnych artystów. Na szczególne uznanie zasługuje jednak duńska sztuka „złotego wieku” oraz jedna z najlepszych na świecie kolekcji Matisse’a. Zbiory obejmują prawie 9 tys. obrazów i rzeźb, około 240 tys. grafik, a także ponad 2,5 tys. gipsowych odlewów rzeźb z okresu od 2500 p.n.e. do około 1600 roku. Te ostatnie obecnie przechowywane są w oddzielnej lokalizacji, bliżej portu i dostępnych tylko okazjonalnie.
Statens Museum for Kunst – ekspozycja główna
Na głównej ekspozycji znalazło się miejsce tylko dla 0,7% ogólnej liczby eksponatów. Galeria sztuki europejskiej z okresu od 1300 do 1800 roku, obejmująca dzieła m.in. Mantegny, Cranacha, Tycjana, Rubensa i Rembrandta oraz wielu innych malarzy duńskich, holenderskich, flamandzkich, włoskich, francuskich, hiszpańskich i niemieckich, jest najstarszą kolekcją dzieł sztuki w Danii. Natomiast galeria sztuki duńskiej i nordyckiej z lat 1750–1900 przedstawia panoramę malarstwa skandynawskiego od jego początków przez „złoty wiek” aż do narodzin modernizmu. Zawiera ponad 400 prac, m.in. Abildgaarda, Eckersberga, Købkego, Ringa i Hammershøia.
Sztuka francuska 1900–1930 to głównie legat Johannesa Rumpa, który zmarł w 1928 roku. Znajdują się tu niektóre z najsłynniejszych dzieł muzeum, autorstwa takich artystów jak Matisse, Picasso, Derain i Braque. Ciekawostką jest fakt, że kolekcja została po raz pierwszy zaoferowana SMK przez Rumpa w 1923 roku. Jednak została odrzucona przez ówczesnego dyrektora Karla Madsena, gdyż jego zdaniem nie była wystarczająco wysokiej jakości.
Kolejne części kolekcji
Kolejna galeria jest poświęcona twórczości artystów duńskich i zagranicznych po 1900 roku. Mieści się w części dobudowanej w latach 90. XX wieku i koncentruje na najważniejszych przykładach współczesnej rodzimej sztuki. W długim korytarzu wychodzącym na park Østre Anlæg znajduje się chronologiczny przegląd dzieł z tego okresu. Mniejsze ekspozycje natomiast prezentują konkretnych artystów lub ruchy.
Osobny dział stanowią Królewskie Zbiory Grafiki. Zawierają ponad 240 tys. miedziorytów, rysunków, akwafort, akwareli, litografii i innych rodzajów sztuki na papierze, datowanych od XV wieku do współczesności. Początki tego zbioru sięgają czasów Chrystiana II. W pamiętniku z 1521 roku niemiecki malarz Albrecht Dürer podaje, że podarował królowi „najlepsze fragmenty wszystkich moich grafik”.
Historia Statens Museum for Kunst
Historia Statens Museum for Kunst sięga właśnie czasów Christiana II, króla Danii pochodzącego z jednej z najstarszych europejskich dynastii – Oldenburgów. Panowała ona początkowo w księstwie Oldenburg, później także w Holsztynie i w krajach skandynawskich. Główna linia wygasła w 1863 roku na Fryderyku VII, lecz boczne nadal sprawują władzę w Danii i Norwegii. Z bocznych linii Oldenburgów pochodzili także Romanowowie (od Piotra III) i królowie Grecji. Z tej ostatniej gałęzi wywodził się Filip Mountbatten, mąż Elżbiety II, a więc i obecny król Wielkiej Brytanii, Karol III.
Kolejni następcy Christiana II kolekcjonowali dzieła sztuki w dużych ilościach. Zgromadzili na przykład największą poza granicami Niemiec kolekcję prac Lucasa Cranacha starszego. Na szczególne uznanie zasłużył Fryderyk V. Niestroniący od trunków kobieciarz był także reformatorem nauki i kultury według haseł oświecenia. Założył Królewską Duńską Akademię Sztuk, mającą ogromny wpływ na rozwój rodzimego malarstwa. Kustoszem Izby Sztuki mianował Niemca, Gerharda Morella, który dokonywał dla swego chlebodawcy zakupów malarstwa włoskiego, niderlandzkiego i niemieckiego. Nabył m.in. obraz Chrystus jako cierpiący Odkupiciel autorstwa Andrei Mantegny.
Kolekcja pozostawała własnością prywatną kolejnych królów aż do 1849 roku, kiedy to w Danii monarchię absolutną zastąpiła monarchia konstytucyjna, a zbiory przeszły w ręce narodu. Det Kongelige Billedgalleri (Królewska Galeria Sztuki) mieściła się w pałacu Christiansborg aż do 1884 roku, kiedy zamek spłonął. Na szczęście praktycznie cała kolekcja obrazów ocalała.
Siedziba Statens Museum for Kunst
W 1888 roku ogłoszono konkurs architektoniczny na nową siedzibę muzeum. W latach 1889–1896 wzniesiono obecny gmach według projektu Vilhelma Dahlerupa i G.E.W. Møllera. Centralny element symetrycznej fasady przypomina rzymski łuk triumfalny, a reszta inspirowana jest włoskim renesansem. Pierwotnie parter przeznaczony był na kopie rzeźb, a pierwsze piętro zajmowało malarstwo.
Znaczącą rozbudowę muzeum przeprowadzono dopiero w latach 1992–1998. Na tyłach pojawiło się duże, białe, modernistyczne skrzydło zaprojektowane przez architektów Annę Marię Indrio i Madsa Møllera. Obydwa budynki łączy przeszklony chodnik „Ulica Rzeźb” oraz teatr, który rozciąga się na całej długości muzeum i wychodzi na park Østre Anlæg. Znajduje się tu także sala koncertowa o tak fatalnej akustyce, że stała się przedmiotem roszczenia o odszkodowanie. Na tym terenie odbywają się pogadanki, koncerty i instalacje, bowiem SMK to także nowoczesny, pełen życia ośrodek kultury, centrum wydarzeń artystycznych i niebywała atrakcja turystyczna. Kopenhagę najlepiej odwiedzać w miesiącach letnich, czyli od czerwca do września. Jest więc jeszcze sporo czasu, żeby dobrze zaplanować podróż.
Tadeusz Deptuła
Z wykształcenia – dziennikarz, z pasji – miłośnik sztuki, książek i podróży. Przez 18 lat związany był z Telewizją Polską. Jednocześnie współpracował z wieloma tytułami prasowymi. Zamieścił setki wywiadów z ludźmi polityki i kultury, recenzje filmów i książek oraz fotoreportaże z wielu krajów świata. Przetłumaczył album „ORNAMENT. Wielka kolekcja”, organizował również wystawy malarstwa G.J. Tribowskiego. Kilkanaście lat pełnił funckję dyrektora ds. handlu i marketingu w Wydawnictwie ARKADY.
Przeczytaj także: Berlin – arcydzieła malarstwa i perły sztuki
