Najważniejszym skupiskiem galerii w Berlinie jest leżąca w centrum miasta Wyspa Muzeów (Museumsinsel) wyłaniająca się z nurtów Sprewy. Monumentalne, głównie XIX‑wieczne budowle tworzą unikalny zespół wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Jest tu m.in Muzeum Pergamońskie z imponującymi zabytkami starożytnej architektury, Stare Muzeum (Altes Museum) ze zbiorami sztuki greckiej, etruskiej i rzymskiej, Nowe Muzeum (Neues Museum) ze zbiorami sztuki egipskiej, czy Muzeum Bodego (Bode‑Museum) z kolekcją rzeźby i numizmatami. Z kolei w Starej Galerii Narodowej (Alte Nationalgalerie) wystawiane są malarstwo i rzeźba XIX wieku – neoklasycystyczne, romantyczne, impresjonistyczne, secesyjne.
Centrum kulturalne
Najważniejsze zbiory malarstwa niemieckiego i europejskiego z okresu od XIII do XVIII wieku znajdziemy jednak w Gemäldegalerie. Położony w dzielnicy Tiergarten, blisko placu Poczdamskiego, nowoczesny budynek Kulturforum wzniesiono w czasach istnienia Muru Berlińskiego. Wyspa Muzeów pozostawała w NRD, więc władze Berlina Zachodniego postanowiły stworzyć własne centrum kulturalne. Galeria Malarstwa ma około 7000 metrów kwadratowych. Trasa zwiedzania to niemal dwa kilometry długości i 72 sale ekspozycyjne, w tym centralna, poświęcona Rembrandtowi. Jądro zbiorów stanowi kolekcja pruskich Hohenzollernów z XVIII wieku. Zawiera obrazy artystów takich jak Albrecht Dürer, Lucas Cranach, Rafael Santi, Tycjan, Caravaggio, Peter Paul Rubens czy Johannes Vermeer. Część z nich należała do polskich królów – Wazów, Jana III Sobieskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego – i została zagrabiona podczas rozbiorów.
Główna ekspozycja liczy ponad 1200 obrazów, a 400 dalszych można oglądać na niższym poziomie. Zbiory udostępniono po raz pierwszy w roku 1830 w Muzeum Królewskim przy Unter der Linden. Potem przeniesiono je do ukończonego w 1904 roku Muzeum Cesarza Fryderyka wzniesionego w stylu „wilhelmińskiego baroku”. Pół wieku później komuniści przemianowali je na Muzeum Bodego na cześć jego pierwszego kustosza. Nie stało za tym jednak docenienie zasług Wilhelma von Bode, co dążenie do zatarcia śladów pruskiego militaryzmu i monarchistycznej przeszłości. Zniszczono nawet pomnik cesarza Fryderyka III znajdujący się na froncie budynku. Po licznych przenosinach i reorganizacji wszystkich placówek po zjednoczeniu Niemiec kolekcję w obecnej postaci ostatecznie otwarto w roku 1998.
Kampania przeciwko sztuce zdegenerowanej
Pieczołowicie gromadzone zbiory poniosły pierwsze znaczące straty w epoce nazizmu. Z powodu kampanii przeciwko „sztuce zdegenerowanej” w 1938 roku zniszczono 164 obrazy z najwspanialszej podówczas w Europie kolekcji sztuki współczesnej. Była to tylko przygrywka do katastrofy na skutek II wojny światowej. Przepadły 593 dzieła z Galerii Obrazów Starych Mistrzów, 852 dziewiętnastowieczne obrazy z Nationalgalerie i blisko 3000 z różnych pałaców i innych placówek. Stało się to głównie już po ustaniu działań wojennych. 450 obrazów spłonęło w tydzień po zdobyciu Berlina w podziemiach ogromnego schronu, wieży przeciwlotniczej Flakturm Friedrichshain. Większość utraconych obiektów zrabowali Sowieci i wywieźli do ZSRR. W 1958 roku znaczną ich część zwrócono, jednak wiele zapewne do dziś pozostaje w podziemiach różnych rosyjskich instytucji. Znacznie lepszy los spotkał dzieła, które znalazły się w zachodnich strefach okupacyjnych. Nawet te, które trafiły do USA, po kilku latach, czasem okrężną drogą np. przez Toledo, wróciły na swoje miejsce.
Album BERLIN Arcydzieła malarstwa
Album BERLIN z serii Arcydzieła malarstwa to nie tylko znakomite kompendium najciekawszych obrazów przechowywanych w stolicy Niemiec. Jest to także nad wyraz interesujące omówienie sztuki europejskiej od czasów średniowiecza do pierwszej wojny światowej. Przedstawiono tu w porządku chronologicznym arcydzieła zarówno słynne na cały świat, jak i zapomniane lub lekceważone, czasem nigdy przedtem nie reprodukowane w kolorze. Ich opisy powstały niemal dwie dekady temu i niektóre informacje dotyczące lokalizacji mogą być nieaktualne ze względu na dynamiczną reorganizację i uzupełnianie kolekcji.
Zaprezentowane zbiory pochodzą z Gemäldegalerie, z pałacu Charlottenburg i pałacyku myśliwskiego Grünewald oraz ze starej i nowej Nationalgalerie. Są tu również prace od dawna przechowywane w Kaiser Friedrich (Bode) Muzeum i nowsze – z muzeów Märkisches i Brücke, a także z pałaców i galerii Poczdamu. Warto przypomnieć, że wspaniały, blisko 500‑hektarowy zespół parkowy pomiędzy Sanssouci w Poczdamie a Pawią Wyspą w Berlinie z niemal 150 budynkami również wpisano na listę UNESCO. Natomiast poczdamska Galeria Obrazów założona przez Fryderyka Wielkiego jest najstarszym królewskim muzeum w Niemczech. To właśnie z niej pochodziło blisko 50 obrazów przekazanych w 1829 roku do Altes Museum.
Dzieło światowej sławy historyka
Dawne malarstwo włoskie reprezentują obrazy Giotta, Fra Angelica, Lorenzettiego i Masaccia, obok później powstałych dzieł Botticellego i Rafaela. W Berlinie znajduje się największa na świecie kolekcja wczesnego malarstwa niderlandzkiego, ze znakomitymi pracami Jana van Dycka i Rogiera van der Weydena. Równie liczne są dzieła sztuki holenderskiej i flamandzkiej: wyróżniają się olbrzymie zbiory dzieł Rubensa, van Dycka, Halsa, Rembrandta i Ruisdaelów.
Można tu obejrzeć znakomite weneckie weduty Canala i Guardiego, wraz z pracami innych malarzy z tego samego regionu, na przykład Tiepola. Pokazano wspaniałe osiągnięcia dziewiętnastowiecznych mistrzów niemieckich, szczególnie Friedricha, Menzla i Bocklina. Są tu również wyrafinowane dzieła impresjonistów i ekspresjonistów, m.in. piękne płótna Maneta, Pissarra, Renoira, Muncha i Noldiego, a także innych, mniej znanych artystów.
Ten wnikliwie i interesująco opracowany album jest dziełem światowej sławy historyka, Colina Eslera, Żyda urodzonego w Berlinie. Jego rodzice uciekli przed nazistami do Ameryki, gdy miał 2 lata. Wspaniałe zbiory jego rodzinnego miasta pozwoliły mu zaprezentować malarstwo Zachodu od jego początków do pierwszych lat modernizmu. Mądre, błyskotliwe komentarze pozwalają czytelnikowi zrozumieć obrazy i ich twórców, zbliżyć się do świata wizji i idei przyświecających artystom.
fot. wikimedia.org, wikiPedia.org
Tadeusz Deptuła
Z wykształcenia – dziennikarz, z pasji – miłośnik sztuki, książek i podróży. Przez 18 lat związany był z Telewizją Polską. Jednocześnie współpracował z wieloma tytułami prasowymi. Zamieścił setki wywiadów z ludźmi polityki i kultury, recenzje filmów i książek oraz fotoreportaże z wielu krajów świata. Przetłumaczył album „ORNAMENT. Wielka kolekcja”, organizował również wystawy malarstwa G.J. Tribowskiego. Kilkanaście lat pełnił funckję dyrektora ds. handlu i marketingu w Wydawnictwie ARKADY.
Przeczytaj również: Galeria Drezdeńska
