Północna Estonia i teren, który dawniej jawił się jako niedostępny i zupełnie nienadający się do zagospodarowania przez ludzi, dziś jest jednym z najważniejszych rezerwatów tej części Europy. Park Narodowy Lahemaa to najstarszy tak duży obszar chroniony w Estonii, ponadto jeden z największych w krajach bałtyckich. Założono go za czasów Związku Radzieckiego – w 1971 roku, dlatego uznaje się go za pierwszy park narodowy w tym nieistniejącym już państwie.
Bagna i torfowiska
W parku Lahemaa zorganizowano kilka bezpiecznych szlaków turystycznych o łącznej długości ponad 100 km. Północną część obszaru chronionego zajmuje rozczłonkowane wybrzeże oraz liczne, przeważnie bezludne, przybrzeżne wysepki. Dalej na południe dominują zalesione wzgórza morenowe, mokradła, obszerne bagniska, łąki i jeziora. Park przecina siedem rzek, a także kilka mniejszych strumieni, które tworzą niewielkie wodospady. W tutejszych sosnowo‑świerkowych lasach spotkać można sarny, jelenie, niedźwiedzie i wilki, zaś bliżej bagnisk, tam gdzie rosną brzozy i olchy, występują łosie.
Tereny bagienne, przez które wytyczono trasę spacerową, to najbardziej charakterystyczna cecha parku Lahemaa. Naturalny Szlak Moczar Viru o długości 3,5 km najlepiej zwiedzać idąc wąską drewnianą kładką. Prowadzi ona do wieży obserwacyjnej, skąd da się dostrzec zarówno okoliczne wzgórza morenowe, błękitne jeziorka, jak i wybrzeże Bałtyku. Podczas godzinnego spaceru jest okazja, aby przyjrzeć się niewielkim oczkom wodnym i wysepkom, na których rosną samotne skarłowaciałe drzewa. Na obszarze Viru można również spotkać ponad 100 gatunków mchów. Ich największe skupiska znajdują się wokół systemów torfowisk powstałych ok. 7 tys. lat temu. Z uwagi na liczne bagna, trzęsawiska oraz zarośnięte warstwą niskich roślin oczka wodne, zarząd parku zakazuje zbaczania z wyznaczonej trasy.
Północna Estonia – kraina pałaców
Przy drodze wiodącej do parku Lahemaa, nieopodal Tallina, znajduje się wodospad zwany Jägala. Jest to najwyższy naturalny wodospad w Estonii – liczy 8 m wysokości i 50 m szerokości. Co prawda wodospad Valaste jest wyższy, ale utworzono go sztucznie poprzez przekierowanie wody z rowów melioracyjnych.
Tuż po minięciu wodospadu Jägala wkraczamy do krainy pałaców. Stare majątki ziemskie, otoczone ogrodami i lasami, przypominają o dawnej świetności rodów estońskich i niemieckich, które mieszkały tu do czasów ostatniej wojny. Pałace, rozsiane na sporym obszarze, w większości pełnią dziś funkcje hoteli, restauracji, sal bankietowych, muzeów lub tzw. domów pracy twórczej. W dawnej rezydencji w Pikakose zorganizowano na przykład muzeum gospodarstwa wiejskiego Pikakose Majamuuseum. Odtworzono pomieszczenia, które przywodzą na myśl pokoje i kuchnie z końca XIX w. Przed pałacykiem zgromadzono sporo ówczesnych maszyn rolniczych, a także bryczki i powozy.
Atrakcje w Palmse i okolicach
Dawny dwór rodzin Metztacken i von der Pahlen w Palmse jest jednym z największych i najlepiej zachowanych w całej Estonii. Pierwsze wzmianki o posiadłości pochodzą z 1510 roku. Potem rezydencja należała do arystokratycznych rodów Niemców bałtyckich – początkowo Metztacken, a od XVII stulecia von der Pahlen. W połowie XVIII wieku budynek strawił pożar, ale w latach 1782–1784 wybudowano nowy pałac. Całość otacza niewielki malowniczy ogród w stylu francuski, znacznie powiększony w późniejszych latach. Na terenie parku znajdują się także liczne budynki gospodarcze, m.in. gorzelnia, browar z 1820 roku, stajnie oraz dawne obiekty wypoczynkowe (pawilon zimowy, palmiarnia z 1870 roku, łaźnia z 1753 roku). Obecnie gruntownie odrestaurowana rezydencja jest dostępna dla zwiedzających.
Będąc w Palmse warto zajrzeć również do położonej tuż obok niewielkiej wioski Valgejõe, aby odwiedzić lokalną winiarnię Valgejõe Veinivilla. Jest to specyficzne miejsce, gdzie wytwarza się napoje alkoholowe na bazie lokalnych owoców. Choć nazywa się je winami, w niczym nie przypominają one trunków z południa Europy. Estońskie wina z racji niewielkiej zawartości cukru w owocach są cierpkie, czasami kwaśne, mają jednak charakterystyczny smak surowej Północy. W zależności od sezonu można kupić wina zrobione z mirabelek, rabarbaru, jarzębiny czy śliwek.
Niedaleko, w miejscowości Vihula znajduje się następny pałac. Pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1501 roku, kiedy należał do duńskiego barona Hansa von Lode. Później dwór zniszczył pożar, zaś w 1810 roku kupił go Aleksander von Schubert, który wyremontował i rozbudował rezydencję. Obecnie mieszczą się tu restauracja i hotel uzdrowiskowy.
Wioski rybackie
Północna Estonia oferuje zwiedzającym także urokliwie rybackie osady na wybrzeżu. Altja to typowa nadmorska wioska, gdzie przy głównej ulicy ulokowano kilkanaście domów wraz z obejściami. Ulica wiedzie prostopadle do linii brzegowej Bałtyku i kończy się niewielkim cyplem. Dawniej rybacy wyruszali stąd na połowy. Tuż przy brzegu stoją po części odrestaurowane i odtworzone drewniane budynki, które kiedyś służyły miejscowym za szopy do przechowywania sieci oraz narzędzi używanych do naprawy łodzi. W niektórych z nich rybacy odpoczywali także latem między połowami, a jesienią czy lżejszą zimą obrabiali ryby. W Altja znajduje się również typowa, wiejska tawerna – można w niej skosztować smażonego, bałtyckiego śledzia podawanego z twarożkiem lub sznycli wieprzowych, bardzo popularnych w tym regionie.
Miejscowość Käsmu określa się mianem wsi kapitańskiej z uwagi na dobrze zachowany, drewniany budynek szkoły, gdzie niegdyś kształcili się żeglarze. Dziś ulokowano tu spore muzeum poświęcone dawnej szkole, a także morskim wyprawom. Bajkowy klimat wioska zawdzięcza granitowym głazom w odcieniach szarości, różu i żółci. Bloki skalne rozsiane są wzdłuż całego wybrzeża, dlatego Estończycy nazywają ten obszar kamiennym polem. Sentymentalny klimat okolicy dopełniają ponadto stare łodzie zacumowane przy brzegu, rozwieszone rybackie sieci i niezmącona niczym cisza.
Północna Estonia i krzyżackie miasto
Największym miastem północnej Estonii, nie licząc oczywiście stołecznego Tallina, jest Rakvere. Słynie ono z ruin gigantycznego zamku, położonego na wzgórzu. W czasach prehistorycznych prawdopodobnie istniała tam drewniana warownia. W XIII w. za panowania króla duńskiego Waldemara II tereny północnej Estonii zdobyli Duńczycy, którzy rozpowszechniali budowle z kamienia. Na miejscu drewnianej warowni powstała zatem kamienna twierdza, określana w dokumentach z 1252 roku jako Wesenberg. Miała kształt fortu otoczonego drewnianymi palisadami. W XIV w. ówczesny król duński Waldemar III sprzedał zamek Krzyżakom. Potem zakon rozbudował go i ustanowił siedzibą lokalnych władz. Warownia była własnością Krzyżaków przez ponad dwieście lat, do czasów wojen inflanckich. Następnie przeszła na własność Rosjan, którzy dobudowali do niej nieregularne zewnętrzne mury obronne.
Duńczycy bezskutecznie podejmowali próby odbicia zamku i miasta z rąk rosyjskich, zaś ostatniej przebudowy twierdzy dokonali Szwedzi w XVI wieku. Dostawili baszty po północnej i południowej stronie zamku, wzmocnili też ścianę oraz wieże po stronie zachodniej.
W czasie wojen polsko‑szwedzkich w XVII wieku warownia uległa znacznemu zniszczeniu, ponieważ rozegrała się tu między innymi bitwa pod Rakvere, w której po stronie polskiej wojskiem dowodził Jan Karol Chodkiewicz. Kres funkcjonowania zamku przyniosła natomiast III wojna północna (1700–1721). Później okoliczni mieszkańcy wykorzystywali materiały budowlane ze zburzonej twierdzy do własnych potrzeb.
Obecnie zamek zabezpieczono jako trwałą ruinę i udostępniono do zwiedzania turystom, natomiast obok stoi ogromna statua tura, który dawniej zamieszkiwał lasy Estonii i został wytępiony przez ludzi w XVII w. Będąc w Rakvere warto odwiedzić także cerkiew z XIX w., murowany kościół protestancki oraz drewnianą zabudowę centrum.
Przeczytaj również: Kuchnia Islandii – krainy lodu i ognia
Dr inż. Radosław Kożuszek, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego. Podróżnik, który odwiedził ponad 70 krajów. Organizator wypraw trekkingowych, przyrodniczych i kulinarnych. Miłośnik kuchni lokalnych i optymalnego odżywiania, prowadzący program kulinarny „Pieprz i kartofle” w Polskim Radiu.
FB: Podróże bez biura
