W 1898 roku Wiktor Laloux otrzyma艂 zlecenie zaprojektowania nowego dworca od kolejowej Kompanii Orlea艅skiej, kt贸ra kupi艂a w centrum Pary偶a dzia艂k臋 z ruinami dawnego pa艂acu d鈥橭rsay. Praca by艂a bardzo pilna, bo nowy Gare d鈥橭rsay mia艂 obs艂ugiwa膰 go艣ci paryskiej Wystawy 艢wiatowej w 1900 roku. Hala o d艂ugo艣ci 135 m i szeroko艣ci 40 m zosta艂a przykryta metalow膮 konstrukcj膮 ze szklanym, kolebkowym dachem. Eklektyczn膮 fasad臋 pokryto jasnymi stiukami. Wewn膮trz mie艣ci艂o si臋 16 peron贸w, restauracja, sala bankietowa oraz luksusowy hotel na 400 miejsc. Jak przysta艂o na wybudowany w okresie fin de si猫cle obiekt, zdobi膮 go niezliczone dekoracje, pos膮gi, p艂askorze藕by. Na ka偶dym dworcu musi by膰 zegar 鈥 tu w wie偶ach na przeciwleg艂ych kra艅cach budynku umieszczono dwa, ogromne i niezwykle bogato zdobione. Szybko jednak okaza艂o si臋, 偶e wraz z post臋pem technologicznym dworzec jest nieprzydatny, za ma艂y, za kr贸tki. Elektryfikacja kolei spowodowa艂a wyd艂u偶enie sk艂ad贸w poci膮g贸w, kt贸re nie mie艣ci艂y si臋 w peronach. Dwa lata po 艣mierci projektanta (zmar艂 w 1937) dworzec zosta艂 zamkni臋ty. Kilka dziesi臋cioleci sta艂 pusty lub wykorzystywano go sporadycznie. By艂y nawet pomys艂y wyburzenia budynku i tylko nacisk opinii publicznej oraz medi贸w spowodowa艂, 偶e przeznaczono go na nowe muzeum sztuki XIX wieku, kt贸rego sta艂 si臋 pierwszym i najwi臋kszym eksponatem. Instytucja mia艂a prezentowa膰 zbiory m艂odsze ni偶 te w Luwrze, a starsze ni偶 w Centrum Pompidou.

Modernizacj臋 wn臋trz powierzono popularnej w贸wczas w艂oskiej architekt Gae Aulenti. Uroczystego otwarcia Mus茅e d鈥橭rsay dokona艂 prezydent Fran莽ois Mitterrand 1 grudnia 1986 roku. Kilka dni p贸藕niej weszli tam pierwsi zwiedzaj膮cy. Do dzi艣 progi muzeum przekracza rocznie ponad 4 mln os贸b. To obowi膮zkowy punkt w programie pobytu ka偶dego go艣cia nad Sekwan膮. W rankingu serwisu TripAdvisor w 2018 r. Mus茅e d鈥橭rsay zdetronizowa艂o nawet nowojorskie Metropolitan Museum of Art.

Mus茅e d鈥橭rsay ma oko艂o 45 tys. m kw. powierzchni, na kt贸rej zgromadzono nie tylko obrazy, ale tak偶e wiele tysi臋cy eksponat贸w z innych dziedzin sztuki: rze藕by, fotografie, grafiki, rysunki architektoniczne, zbiory rzemios艂a artystycznego, meble, lampy, wazy, misy. Trzonem ekspozycji pozostaje jednak najwspanialsza kolekcja dziewi臋tnastowiecznego malarstwa francuskiego 鈥 dzie艂a Delacroix, Puvisa de Chavannesa, Maneta, Moneta, Renoira, Degasa, van Gogha, Bonnarda, a tak偶e Seurata, Cabanela i Moreau oraz wielu innych. Ukazuj膮 one ca艂o艣膰 artystycznych zjawisk epoki, ich r贸偶norodno艣膰 tematyczn膮 i formaln膮. Najstarsze prace pochodz膮 z prze艂omowego roku 1848 鈥 z okresu Wiosny Lud贸w. Najp贸藕niejsze, zwiastuj膮ce pojawienie si臋 fowizmu i ekspresjonizmu, powsta艂y w dekadzie poprzedzaj膮cej I Wojn臋 艢wiatow膮, cho膰 obrazy reprezentuj膮ce tw贸rczo艣膰 takich d艂ugowiecznych impresjonist贸w jak Monet czy Renoir pochodz膮 z ca艂ego okresu ich 偶ycia.

Zgromadzone dzie艂a w du偶ej cz臋艣ci by艂y ju偶 wcze艣niej wystawiane w Luwrze, w Centrum Sztuki Jeu de Paume, w Muzeum Sztuki Nowoczesnej 鈥 Centrum Pompidou oraz w Muzeum Luksemburskim. Na szybkie powi臋kszanie zbior贸w ma ogromny wp艂yw francuski system podatkowy, kt贸ry umo偶liwia zamian臋 podatku spadkowego na donacj臋 dzie艂 sztuki. Wielki wk艂ad maj膮 tak偶e francuscy kolekcjonerzy, kt贸rzy podarowali wiele najwa偶niejszych z dzisiejszego punktu widzenia p艂贸cien. To m.in. Balkon, Flecista, Lola da Valence i 艢niadanie na trawie Maneta, Bal w Moulin de la Galette Renoira, Absynt Degasa, Zaklinaczka w臋偶y Celnika Rousseau, Autoportret i Ko艣ci贸艂 w Auveres sur Oise van Gogha. Dzi臋ki szczodro艣ci rodzin artyst贸w mo偶emy dzi艣 ogl膮da膰 cenne prace Courbeta, Bazille鈥檃, Moneta, Lautreca, Renoira, Signaca, S茅rusiera, Redona.

鈥濨ez tych wspania艂ych darczy艅c贸w by艂oby dzi艣 ma艂ym, prowincjonalnym, zacofanym, zapomnianym muzeum鈥 鈥 pisze w przedmowie do albumu 鈥濵US脡E D鈥橭RSAY Arcydzie艂a malarstwa鈥 Francoise Cachin, by艂a dyrektorka tej plac贸wki i kuratorka zbior贸w.

Muzeum posiada tak偶e pi臋kne, systematycznie powi臋kszane zbiory malarstwa obcego, m.in. p艂贸tna Makarta, Burne Jonesa, Stucka, Klimta, Knopffa, Strindberga, Rusinola, Muncha, Hodlera. Polskim akcentem s膮 obrazy Olgi Bozna艅skiej, kt贸ra przez 42 lata (z przerwami) mieszka艂a i tworzy艂a w Pary偶u (pi臋膰 lat temu mogli艣my ogl膮da膰 retrospektywn膮 wystaw臋 jej dzie艂 w Krakowie i Warszawie). Dzi臋ki tym zbiorom plac贸wka mo偶e z powodzeniem przedstawi膰 panoram臋 europejskiej sztuki a偶 do prze艂omu XIX i XX wieku.

Przedstawiany album 鈥濵US脡E D鈥橭RSAY Arcydzie艂a malarstwa鈥 zawiera 827 reprodukcji oraz 22 powi臋kszenia obraz贸w i jest jedyn膮 publikacj膮 tak wyczerpuj膮co prezentuj膮c膮 zbiory. Jej autorem jest Robert Rosenblum, wybitny historyk sztuki, profesor na uniwersytecie nowojorskim, wyk艂adowca w Princeton, Yale, na uniwersytecie w Michigan, w Berlinie i w Oksfordzie. Ma na swoim koncie wiele publikacji na temat sztuki.

Naczelna teza albumu to postulat docenienia artyst贸w 鈥瀙o艣ledniejszych鈥, dawniej odrzucanych przez zwolennik贸w dogmatycznej nowoczesno艣ci, a maj膮cych r贸偶norodne wp艂ywy i powi膮zania z tw贸rczo艣ci膮 uznanych mistrz贸w. Rozpoczyna go om贸wienie sztuki akademickiej, pozwalaj膮ce pozna膰 tw贸rczo艣膰 takich malarzy jak: Bouguereau i G茅r么me, kt贸rzy d艂ugo ignorowani, obecnie ciesz膮 si臋 coraz wi臋kszym zainteresowaniem. W艣r贸d obraz贸w wpisuj膮cych si臋 w nurt realizmu zachwycaj膮 Kobiety zbieraj膮ce k艂osy Milleta i Portret matki ameryka艅skiego artysty Whistlera. Nast臋pnie zaprezentowane zosta艂o malarstwo wielkich impresjonist贸w, stanowi膮ce najs艂ynniejsz膮 cz臋艣膰 zbior贸w Mus茅e d鈥橭rsay, mi臋dzy innymi Bal w Moulin de la Galette Renoira, Kobiety w ogrodzie Moneta, Ko艂yska Morisot, Ko艣ci贸艂 w Auveres sur Oise van Gogha, a tak偶e impresjonistyczne obrazy artyst贸w pochodz膮cych spoza Francji. W艣r贸d dzie艂 p贸藕niejszych reprodukowanych w ksi膮偶ce warto zwr贸ci膰 uwag臋 na ekspresyjne prace Muncha, oniryczne kompozycje Redona czy wreszcie tajemnicze dzie艂a 鈥濩elnika鈥 Rousseau.

Dziewi臋膰dziesi膮t sze艣膰 esej贸w po艣wi臋conych arcydzie艂om z kolekcji Mus茅e d鈥橭rsay cechuje erudycja i ogromny entuzjazm autora. Czy tematem jest malarstwo Courbeta czy Bonnarda, autor z niezwyk艂膮 wnikliwo艣ci膮 ukazuje nam szczeg贸艂y, ukryte znaczenia i niespodziewane zwi膮zki pomi臋dzy sztuk膮 nowator贸w a ich artystycznym otoczeniem. Jest to ogromna dawka solidnej wiedzy podana w nadzwyczaj lekkostrawnej formie.

Gdy 膰wier膰 wieku temu zwiedza艂em Muzeum d鈥橭rsay, trafi艂em na szczeg贸lny dzie艅 1995 roku, kiedy po raz pierwszy pokazano publicznie Pochodzenie 艣wiata 鈥 nawet dzisiaj budz膮ce kontrowersje p艂贸tno Gustava Courbeta. Olej o wymiarach 46 x 55 cm przedstawia niezwykle erotyczn膮 kompozycj臋: 艂ono wraz z brzuchem nagiej, le偶膮cej z roz艂o偶onymi nogami kobiety. Artysta namalowa艂 je w 1866 roku na zam贸wienie tureckiego dyplomaty Chalil Beja. Osoba modelki by艂a powodem wielu domys艂贸w, by膰 mo偶e nawet jednego gwa艂townego rozstania. Obecnie uznaje si臋, 偶e by艂a ni膮 kochanka zamawiaj膮cego. Umieszczenie na ekspozycji tego skrz臋tnie ukrywanego przed szersz膮 publiczno艣ci膮 przez ponad sto lat dzie艂a by艂o wielk膮 sensacj膮 nie tylko z powodu tematyki, lecz tak偶e z powodu jego skomplikowanych los贸w, peregrynacji po Europie, procesu o podzia艂 spadku i innych sensacyjnych zdarze艅, kt贸re sta艂y si臋 nawet kanw膮 ksi膮偶ki maj膮cej cechy dobrego krymina艂u. Do dzi艣 pami臋tam t艂umy, jakie gromadzi艂y si臋 przed tym obrazem, g艂o艣no daj膮ce wyraz swym zachwytom albo oburzeniu 鈥瀞pro艣nym鈥 tematem.

Muzea Florencji – poznaj arcydzie艂a malarstwa z kolekcji galerii Uffizi i Pitti

Tadeusz Deptu艂a

Tadeusz Deptu艂a

Z wykszta艂cenia 鈥 dziennikarz, z pasji 鈥 mi艂o艣nik sztuki, ksi膮偶ek i podr贸偶y. Przez 18 lat zwi膮zany by艂 z Telewizj膮 Polsk膮. Jednocze艣nie wsp贸艂pracowa艂 z wieloma tytu艂ami prasowymi, w kt贸rych zamie艣ci艂 setki wywiad贸w z lud藕mi polityki i kultury, recenzje film贸w i ksi膮偶ek oraz fotoreporta偶e z wielu kraj贸w 艣wiata. Przet艂umaczy艂 album 鈥濷RNAMENT. Wielka kolekcja鈥, organizowa艂 wystawy malarstwa G.J. Tribowskiego. Od 13 lat jest zast臋pc膮 dyrektora ds. handlu i marketingu w Wydawnictwie ARKADY.