propeo.pl

Statki, kt贸re mo偶na obserwowa膰 z centralnych punkt贸w miasta s膮 cz臋sto wielkimi frachtowcami dalekomorskimi. Kr臋c膮ce si臋 wok贸艂 nich miejskie promy, 偶agl贸wki i 艂贸dki motorowe przypominaj膮 dzieci臋ce zabawki. Z kolei 30 procent powierzchni miasta wype艂niaj膮 parki i lasy. Z tego wzgl臋du Sztokholm kojarzony jest bardziej ma艂omiasteczkowo ni偶 metropolitalnie. Niekt贸rzy uwa偶aj膮, 偶e nie ma w Europie drugiego miasta, gdzie 偶yje si臋 r贸wnie idyllicznie. Natur臋 spotyka si臋 tam na ka偶dym kroku. Przypominaj膮 o tym ukwiecone trawniki, fruwaj膮ce mewy, rybitwy i wsz臋dobylskie g臋si 鈥 bernikle bia艂olice. Ka偶dy mieszkaniec, wychodz膮c z domu, ma szans臋 natkn膮膰 si臋 na zaj膮ca, wiewi贸rk臋, sarn臋 czy dzika, kt贸re przemierzaj膮 parki, ogrody i trawniki. Szwedzi s膮 mocno zwi膮zani z natur膮 i konsekwentnie j膮 chroni膮, a obok przyrody ceni膮 dobr膮 pogod臋. Ka偶de pojawienie si臋 s艂o艅ca witane jest kr贸tkim r臋kawem, spodenkami lub kus膮 sp贸dniczk膮. Nawet, gdy temperatura nie osi膮ga 10掳C.

Co warto zobaczy膰

Najwi臋cej zabytk贸w skupia si臋 w聽najstarszej dzielnicy, czyli na聽Starym Mie艣cie. Pl膮tanina w膮skich uliczek, pe艂nych sklep贸w z聽pami膮tkami, prowadzi do聽prostego w聽formie, osiemnastowiecznego pa艂acu kr贸lewskiego, z聽kt贸rym s膮siaduj膮 pe艂ni膮cy funkcj臋 katedry Storkyrkan (Wielki Ko艣ci贸艂) oraz Riksdagshuset 鈥 gmach szwedzkiego parlamentu. Znajduj膮 si臋 tu聽tak偶e: ko艣ci贸艂 Riddarholmskyrkan z聽grobami kr贸l贸w szwedzkich i聽budynek Opery Kr贸lewskiej pochodz膮cy z聽XVIII wieku.

Kilka metr贸w od聽Star贸wki zaczyna si臋 Norrmalm, dzielnica b臋d膮ca kwintesencj膮 nowoczesnego Sztokholmu, pe艂nego biur, sklep贸w i聽restauracji. W聽porze lunchu warto zaj艣膰 do聽Kungstraedgarden, niewielkiego parku, kt贸ry jest jednym z聽ulubionych punkt贸w spotka艅 sztokholmczyk贸w. Z聽kolei na聽wyspie Kungsholmen wznosi si臋 Ratusz wybudowany na聽pocz膮tku XX wieku, w聽kt贸rym odbywaj膮 si臋 bankiety dla laureat贸w Nagrody Nobla. Ogromny budynek g贸ruje nad miastem, a聽trzy korony znajduj膮ce si臋 na聽wie偶y ratuszowej przypominaj膮, w聽jakim kraju si臋 znajdujemy. Wyspa Djurgarden, kt贸ra do聽XVIII wieku by艂a terenem kr贸lewskich 艂ow贸w, szczyci si臋 licznymi parkami i聽muzeami na聽wolnym powietrzu, w艣r贸d kt贸rych jest te偶 skansen 鈥 pierwsze tego typu muzeum na聽艣wiecie, za艂o偶one w聽1891 roku.

Najwspanialsze muzeum Skandynawii

10 sierpnia 1628 roku ogromy galeon Vasa wyruszy艂 w聽pierwszy pr贸bny rejs z聽portu sztokholmskiego. Tu偶 po聽postawieniu 偶agli, podmuch wiatru spowodowa艂 silne przechylenie si臋 okr臋tu i聽jego zatoni臋cie. Zwo艂ana p贸藕niej komisja nie obarczy艂a nikogo odpowiedzialno艣ci膮 za聽katastrof臋. Vasa nale偶a艂 do聽klasy najwi臋kszych szwedzkich galeon贸w i聽zbudowany zosta艂 mi臋dzy 1626 a聽1628 rokiem w聽Sztokholmie. By艂 przeznaczony do聽wzi臋cia udzia艂u w聽wojnie z聽Polsk膮. Kr贸l mia艂 du偶y wp艂yw na聽prace projektowe i聽偶yczy艂 sobie, 偶eby nowy okr臋t by艂 najwi臋kszym z聽galeon贸w, a聽przy tym przybra艂 smuk艂膮 form臋.

W聽rezultacie powsta艂 najsilniejszy z聽贸wczesnych statk贸w, lecz zbyt d艂ugi i聽wysoki, jak na聽swoj膮 szeroko艣膰. Uzbrojenie stanowi艂y 64 dzia艂a umieszczone g艂贸wnie na聽dw贸ch zakrytych pok艂adach dzia艂owych. 120 ton balastu kamiennego by艂o niewystarczaj膮ce do聽zr贸wnowa偶enia wysoko po艂o偶onych mas, w聽tym artylerii umieszczonej na聽g贸rnym pok艂adzie. Widoczne to聽by艂o ju偶 podczas pr贸by stateczno艣ci, lecz pomimo jej niepokoj膮cych wynik贸w, admira艂 dopu艣ci艂 okr臋t do聽wyp艂yni臋cia w聽pr贸bny rejs.

Jordania: bliskowschodnie kr贸lestwo

W roku 1961, po 333 latach spoczynku na dnie Ba艂tyku, wrak statku Vasa zosta艂 wydobyty na powierzchni臋 za pomoc膮 ponton贸w. Przez ponad 17 lat konserwowano go, po czym udost臋pniono zwiedzaj膮cym w jednym z najnowocze艣niejszych muze贸w 艣wiata. Na okr臋cie i na dnie morza znaleziono ponad 14 000 przedmiot贸w, w tym ponad 700 rze藕b oraz sze艣膰 zapasowych 偶agli, z czego wi臋kszo艣膰 mo偶na ogl膮da膰 w muzeum.

Czysta natura p贸艂nocy

P贸艂nocna Szwecja to聽kraina otwartych przestrzeni, ciszy, czystego powietrza i聽krystalicznej wody. Na聽pr贸偶no w聽tej cz臋艣ci kraju szuka膰 pere艂 architektury czy drogocennych eksponat贸w. Do聽zaproponowania ma聽jednak co艣 bezcennego 鈥 kontakt z聽natur膮. Na聽p贸艂nocnym skrawku Szwecji znajduje si臋 Laponia, czyli dzikie, rozleg艂e pustkowie poro艣ni臋te niskim lasem lub ja艂ow膮 tundr膮.

Tajemnicza p贸艂nocna kraina, gdzie przez kilka miesi臋cy s艂o艅ce nie zachodzi, a聽po聽drogach dostojnym krokiem przechadzaj膮 si臋 stada renifer贸w i聽samotne 艂osie. Wystarczy zboczy膰 z聽szosy i聽przysi膮艣膰 na聽brzegu jednego z聽polodowcowych jezior lub rw膮cego potoku, by聽poczu膰 si臋 jak prawdziwy odkrywca. Szwedzi wierz膮, 偶e w聽tajemniczym jeziorze Storsj枚n mieszka Storsj枚odjuret, ogromny potw贸r, kt贸ry wy艂ania si臋 bardzo rzadko. Ciekawym miejscem jest r贸wnie偶 Moose Garden, czyli prywatne gospodarstwo rolne, gdzie 偶yj膮 艂osie. Ciekawostk膮 jest to, 偶e w艂a艣ciciele wykorzystuj膮 je聽r贸wnie偶 do聽produkcji papieru, pozyskuj膮c ich odchody, zawieraj膮ce celuloz臋.

Wa偶nym miejscem w p贸艂nocnej Szwecji jest Park Narodowy Skuleskogen, gdzie, opr贸cz bogatej fauny i flory, zachowa艂y si臋 艣lady dawnych mieszka艅c贸w tych teren贸w. Odnaleziono tam m.in. kurhany z epoki br膮zu. Zaobserwowa膰 tu mo偶na rzadki porost 鈥 brodaczk臋 najd艂u偶sz膮 (Usnea longissima) 鈥 rosn膮cy wy艂膮cznie na starych 艣wierkach. Organizm ten jest wra偶liwy na najmniejsze ilo艣ci zanieczyszcze艅, dlatego park narodowy uznawany jest za jeden z najczystszych obszar贸w 艣wiata. Z licznie wyst臋puj膮cych zwierz膮t, przy odrobinie szcz臋艣cia spotkamy 艂osie, sarny, rysie, lisy, sus艂y, kuny, zaj膮ce, wiewi贸rki, dzi臋cio艂y, g艂uszce, jemio艂uszki, sikory i s贸jki. Park jest dost臋pny do zwiedzania przez ca艂y rok. Wytyczono tam oko艂o 32 km szlak贸w turystycznych i umieszczono czynne przez ca艂y rok chatki i schrony. Jedna z tras wiedzie przez malowniczy w膮w贸z Sl氓ttdalsskrevan.

Kraina lodu

Aby pozna膰 Laponi臋, najlepiej przemierzy膰 j膮 rowerem lub samochodem. S艂ynna odludna droga Str枚msund ukazuje surowe pi臋kno p贸艂nocnej Szwecji. Od聽czasu do聽czasu napotyka si臋 male艅kie wioski, a聽w聽niemal ka偶dej znajduje si臋 hotelik i聽restauracja. Mo偶emy tam raczy膰 si臋 potrawami z聽renifera, 艂osia i聽ryb. Z聽kolei Lodowy Hotel w聽Jukkasj盲rvi 鈥 jeden z聽najpopularniejszych i聽najdro偶szych hoteli Europy 鈥 daje mo偶liwo艣膰 sp臋dzenia nocy w聽temperaturze 鈥5掳C w聽nieprzepuszczaj膮cym zimna 艣piworze. Aby znale藕膰 si臋 poza kr臋giem polarnym, najlepiej uda膰 si臋 do聽miejscowo艣ci Jokkmokk, gdzie przekroczenie magicznej linii daje poczucie spe艂nienia. To聽te偶 najlepsze miejsce do聽podziwiania zorzy polarnej.

Podr贸偶 przez surowy Park Narodowy Pieljekaise r贸wnie偶 obfituje w聽niesamowite wra偶enia. G艂贸wn膮 atrakcj膮 s膮 naturalne lasy brzozowe 鈥 g臋ste, z聽bogatym runem, lub przypominaj膮ce wrzosowisko. Znajduj膮 si臋 tutaj r贸wnie偶 艣lady obozowisk i聽chat Sam贸w, pierwotnej ludno艣ci tych ziem. Samowie nadali tak偶e nazw臋 g艂贸wnemu wzniesieniu parku鈥 g贸rze Pieljekaise. W聽j臋zyku Sam贸w znaczy to聽g贸ra聽ucho, gdy偶 dwa wierzcho艂ki g贸ry kszta艂tem przypominaj膮 w艂a艣nie t臋 cz臋艣膰 cia艂a. W聽parku spotka膰 mo偶na rosomaka, nied藕wiedzia, lisa polarnego oraz zagro偶onego wygini臋ciem soko艂a norweskiego.

Skandynawskie poczucie smaku

Przez wieki targana wojnami Szwecja nie by艂a pa艅stwem bogatym, a聽surowy klimat nie sprzyja艂 uprawie wyszukanych gatunk贸w ro艣lin. Dlatego te偶 kuchnia szwedzka wykszta艂ci艂a si臋 jako jedna z聽prostszych w聽Europie. Jednak wielu specjalist贸w ds.聽偶ywienia uwa偶a j膮 za聽dobrze oddzia艂uj膮c膮 na聽organizm cz艂owieka. Podobnie jak w聽przypadku kuchni polskiej, proste dania to聽efekt surowego klimatu i聽ci臋偶kich czas贸w, w聽jakich przysz艂o 偶y膰 dawnym Szwedom. Pomimo i偶 w聽XVII w. Szwecja by艂a pot臋g膮 naszej cz臋艣ci Europy, jej mieszka艅cy 偶yli bardzo skromnie. Dopiero w聽XIX w., gdy pojawi艂y si臋 wielkie zak艂ady przemys艂owe, a聽niekt贸rzy z聽obywateli si臋 wzbogacili, zacz臋to jada膰 bardziej wyszukanie. Nadal przywi膮zywano wag臋 do聽tego, aby kuchnia by艂a syc膮ca i聽prosta.

Szwedzi k艂ad膮 nacisk na聽zdrowy tryb 偶ycia, dlatego ich posi艂ki musia艂y by膰 pe艂ne witamin i聽sk艂adnik贸w mineralnych. Ceni膮 walory ba艂tyckich ryb (艣ledzie, piklingi, fl膮dry, dorsze, makrele, sardele i聽艂ososie), mieszaj膮c je聽z聽potrawami mi臋snymi i聽warzywnymi. Du偶e znaczenie maj膮 r贸wnie偶 przyprawy i聽dodatki, z聽kt贸rych najcz臋艣ciej stosuje si臋 natk臋 pietruszki, kapary, koper, anchois oraz cukier. Mo偶e to聽si臋 wyda膰 do艣膰 zaskakuj膮ce, ale w聽tradycyjnej kuchni szwedzkiej s艂odzono prawie wszystko 鈥 chleb, mi臋so, zupy, a nawet聽艣ledzie.

Czytaj tak偶e: Kraina winem p艂yn膮ca. Kulinarna podr贸偶 po Burgundii

Smacznego!

艢niadanie to聽s艂ynny szwedzki st贸艂, czyli smorgasbord, kt贸ry聽polega na聽samodzielnym komponowaniu posi艂ku z艂o偶onego z聽rozmaitych potraw. Nie mo偶e na聽nim zabrakn膮膰 艣ledzia, bo聽od聽niego nale偶y zacz膮膰 posi艂ek. Na聽szwedzkim stole, opr贸cz da艅 zimnych, powinny si臋 znale藕膰 gor膮ce, przygotowane z聽wieprzowiny, baraniny lub ciel臋ciny. Biesiadnicy sami si臋 cz臋stuj膮, sami te偶 zmieniaj膮 talerze i聽sztu膰ce mi臋dzy posi艂kami. Szwedzi lubuj膮 si臋 w聽zupach, z聽kt贸rych najs艂ynniejsz膮 jest sztokholmska zupa rybna, gotowana na聽bia艂ym winie i聽podawana z聽ziemniakami. W聽czwartki tradycyjnie jada si臋 groch贸wk臋 z聽wieprzowin膮. Z聽kolei zupa piwna zawiera jasne i聽ciemne piwo, 偶贸艂t膮 fasol臋, 偶贸艂tko jaja i聽sk贸rk臋 pomara艅czy. Podawana na聽ciep艂o lub zimno s艂odka zupa z聽dzikich r贸偶 uwielbiana jest przez dzieci i聽serwuje si臋 j膮 z聽bit膮 艣mietan膮, lodami waniliowymi lub kremem i聽ciasteczkami migda艂owymi.

Na聽drugie danie Szwedzi jadaj膮 s艂ynne klopsiki z聽mielonego mi臋sa zwane k枚ttbullar, kt贸re ka偶da pani domu przygotowuje wed艂ug w艂asnej receptury, przekazywanej z聽pokolenia na聽pokolenie. Spo艣r贸d da艅 p贸艂nocnoszwedzkich warto skosztowa膰 mi臋sa renifera. W臋dzone ma聽znakomity aromat i聽przypomina wo艂owin臋, z聽t膮 r贸偶nic膮, 偶e zupe艂nie pozbawione jest t艂uszczu. Mi臋so 艂osia nie jest tak smaczne, ale idealne dla os贸b na聽diecie, kt贸re prze偶uwaj膮c je, spalaj膮 nie mniej kalorii ni偶 dostarczaj膮 organizmowi tym posi艂kiem. Jedn膮 ze聽specjalno艣ci szwedzkiej kuchni s膮 wy艣mienite kremy i聽sosy 鈥 na聽bazie koperku lub natki pietruszki 鈥 znakomicie uzupe艂niaj膮ce dania rybne. Szwedzi jedz膮 r贸wnie偶 sporo ser贸w (np.聽topiony 鈥 messm枚r). Do聽innych tradycyjnych da艅 szwedzkich nale偶膮: bockling 鈥 w臋dzony 艣led藕, gravad lax 鈥 marynowany 艂oso艣 z聽dodatkiem cukru, soli i聽kopru, podawany z聽sosem musztardowym, kn盲ckebr枚d 鈥 cienki placek z聽m膮ki owsianej, gotowany mostek wo艂owy czy sa艂atka szwedzka z聽og贸rk贸w, marchwi, cebuli i聽czosnku w聽zalewie octowej.

A na deser…

W艣r贸d deser贸w, obok cienkich, aromatycznych piernik贸w (peppar kakor), du偶膮 popularno艣ci膮 ciesz膮 si臋 suflety z聽jab艂ek lub agrestu oraz wie艅ce dro偶d偶owe. Do聽wielu da艅 podaje si臋 dzikie jagody. Cz臋sto jada si臋 te偶 szwedzk膮 odmian臋 偶urawiny jako dodatek do聽mi臋snych kuleczek. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na聽s艂odkie maliny moroszki, rosn膮ce na聽bagnach Laponii, bo聽wy艣mienicie smakuj膮 z聽lodami. Narodowym napojem Szwed贸w jest mleko, kt贸rym popijaj膮 niemal wszystkie posi艂ki. Musi by膰 zimne, niepasteryzowane i聽nieprzegotowane. Szwedzi ch臋tnie pij膮 jogurty, grzane wino 鈥 gl枚gg, lekkie piwo 鈥 stark枚l oraz bezalkoholowy nap贸j 鈥 l盲tt枚l.

Zdj臋cia: Rados艂aw Ko偶uszek

Smak gor膮cy jak czardasz. Kuchnia W臋gier

Rados艂aw Ko偶uszek

Dr in偶. Rados艂aw Ko偶uszek, wyk艂adowca Uniwersytetu Wroc艂awskiego. Podr贸偶nik, kt贸ry odwiedzi艂 ponad 70 kraj贸w. Organizator wypraw trekkingowych, przyrodniczych i kulinarnych. Fascynat kuchni lokalnych i optymalnego od偶ywiania, prowadz膮cy program kulinarny 鈥濸ieprz i kartofle鈥 w Polskim Radiu.

FB:聽Podr贸偶e bez biura